Wat begon als een ogenschijnlijk eenvoudige National Geographic-reeks met Will Smith, heeft een buitengewone slang onthuld, een wetenschappelijke wending in de biologie van de anaconda, en een scherpe waarschuwing over de gezondheid van het Amazonegebied zelf.
Een reuzenslang verschijnt op camera
De waarneming gebeurde tijdens de opnames voor de National Geographic-serie “Pole to Pole with Will Smith”. De productie sloot zich aan bij een onderzoeksteam onder leiding van professor Bryan Fry, een herpetoloog van de University of Queensland, die grote slangen volgde in afgelegen waterwegen.
Lokale inheemse gidsen uit de Waorani-gemeenschap leidden de ploeg door een doolhof van zwartwaterkanalen. Het team verwachtte forse anaconda’s te vinden. Ze hadden alleen niet gerekend op één exemplaar dat tot bijna 7,5 meter lang werd, dikker dan een mensenromp en bijna geruisloos net onder het wateroppervlak voortbewoog.
Deze Amazone-anaconda, met een lengte van ongeveer 7,5 meter, behoort tot de langste slangen die ooit in het wild zijn geregistreerd.
Fry en zijn collega’s maakten beelden, namen metingen af en verzamelden genetische stalen, voordat ze het dier weer vrijlieten in het water. De slang was in uitstekende conditie, met een enorme kop en een gespierd lichaam dat wees op een krachtige toppredator die nog altijd standhoudt in een beschadigd landschap.
Een documentaire wordt een wetenschappelijke verrassing
Het oorspronkelijke plan van Fry’s team was niet om records te jagen, maar om te onderzoeken hoe oliewinning in het Amazonegebied de lokale fauna hervormt. Ze richtten zich vooral op vervuiling met zware metalen en hoe die door de voedselketen beweegt.
Dat project bracht hen ertoe anaconda’s uit verschillende delen van het regenwoud te vergelijken, waaronder afgelegen gebieden in Brazilië en Ecuador. Toen de genetische testen terugkwamen, waren de resultaten onverwacht.
Wat lange tijd als één enkele “groene anaconda” werd beschouwd, blijkt in werkelijkheid uit minstens twee duidelijk verschillende soorten te bestaan, gescheiden door geografie en genetica.
Volgens een wetenschappelijke publicatie uit 2024, mede-auteur Fry, vormen de groene anaconda’s uit Ecuador een aparte soort ten opzichte van die in Brazilië. In het veld zien ze er vrijwel identiek uit-massieve, olijfgroene slangen met donkere ovale vlekken-maar hun DNA vertelt een ander verhaal.
Verschillen in grootte tussen de twee soorten
Veldmetingen suggereren dat Ecuadoraanse groene anaconda’s doorgaans groter worden dan hun Braziliaanse tegenhangers. Vrouwtjes in beide populaties zijn indrukwekkend, maar in Ecuador overtreffen de grootste dieren de grootste Braziliaanse vrouwtjes gemiddeld met ongeveer een meter.
Die context maakt het exemplaar van 7,5 meter dat met Will Smith werd gefilmd extra opvallend. Het zit aan de absolute bovengrens van de bekende groottes binnen de groep en onderstreept hoe groot deze slangen kunnen worden wanneer er voldoende voedsel is en leefgebieden relatief intact blijven.
Mannetje en vrouwtje: sterk verschillende lichamen, verschillende risico’s
Een van Fry’s belangrijkste bevindingen gaat over de opvallende verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke anaconda’s. Bij veel slangensoorten zijn vrouwtjes groter. Bij deze Amazone-reuzen gaat het contrast nog verder, zowel qua grootte als voeding.
- Vrouwtjes worden doorgaans rond de 5 meter lang en kunnen veel zwaarder zijn dan mannetjes.
- Mannetjes worden vaak omschreven als “twee keer zo groot” in totale lichaamsmassa, opgebouwd voor intense paringsgevechten en lange verplaatsingen op zoek naar partners.
- Dit verschil leidt ertoe dat mannetjes en vrouwtjes op verschillende prooidieren jagen en een licht verschillende ecologische rol innemen.
Fry’s team ontdekte dat mannetjes, die energierijk voedsel nodig hebben om hun activiteit te ondersteunen, zich richten op waadvogels en andere dieren die aan de waterkant leven. Vrouwtjes, trager maar krachtiger, focussen vaak op planteneters, zoals capibara’s en andere herbivoren die naar de oever komen.
Zware metalen stapelen zich op in het lichaam van slangen
Door weefselstalen te nemen van mannelijke en vrouwelijke slangen konden de onderzoekers de vervuilingsniveaus vergelijken. Ze concentreerden zich op lood en cadmium, twee zware metalen die in verband worden gebracht met olieactiviteiten en industriële vervuiling.
Mannelijke anaconda’s droegen ongeveer tien keer meer lood en cadmium in hun lichaam dan vrouwtjes, een verschil van ruwweg 1.000%.
Die kloof weerspiegelt waarschijnlijk hun verschillende prooien. Waadvogels foerageren in vervuilde ondieptes en nemen verontreinigingen op uit water en sediment. Die metalen klimmen vervolgens door de voedselketen. Wanneer mannelijke anaconda’s zulke vogels eten, hopen de toxines zich op in hun eigen weefsels.
Naast directe gezondheidsrisico’s lijkt deze vervuiling ook de vruchtbaarheid te beïnvloeden. Fry merkt op dat blootstelling aan koolwaterstoffen en metalen samenhangt met lagere spermakwaliteit en verminderd voortplantingssucces bij mannelijke slangen, wat vragen oproept over de stabiliteit van populaties op lange termijn.
Een bedreigde Braziliaanse soort en een krimpend verspreidingsgebied
De nieuw onderscheiden anaconda uit Brazilië staat voor een zwaardere toekomst dan de Ecuadoraanse tegenhanger. Het bekende verspreidingsgebied is kleiner en versnipperd in minder aaneengesloten habitats. Daardoor is de soort gevoeliger voor bosverlies, wegenbouw en olieactiviteiten.
Waar boorvelden en pijpleidingen wetlands doorsnijden, verdwijnen broedplaatsen van vele soorten. Vervuilingsincidenten-zelfs kleine-kunnen de ondiepe achterwateren vergiftigen die als kraamkamers dienen voor vissen, amfibieën en de jongen van toppredatoren, waaronder anaconda’s.
| Populatie | Hoofdland | Status | Genoemde drukfactoren |
|---|---|---|---|
| Braziliaanse groene anaconda | Brazilië | In gevaar, kleiner verspreidingsgebied | Olievervuiling, habitatfragmentatie, dalende vruchtbaarheid |
| Ecuadoraanse groene anaconda | Ecuador | Ruimere verspreiding | Ontbossing, verstoring van waterwegen |
Waar inheemse groepen zoals de Waorani nog zeggenschap hebben over hun gebied, zijn bos- en riviersystemen doorgaans gezonder. In die zones kunnen reuzenslangen nog uitzonderlijke afmetingen bereiken, zoals het exemplaar van 7,5 meter suggereert.
Wat een anaconda van 7,5 meter betekent voor mensen
Een slang van die grootte trekt vanzelf aandacht, zeker in combinatie met een Hollywoodnaam als Will Smith in een streamingdocumentaire. Maar voorbij de krantenkop biedt het een zeldzaam venster op een ecosysteem dat zich nog staande houdt.
Voor veel Amazonegemeenschappen worden anaconda’s zowel gevreesd als gerespecteerd. Rechtstreekse aanvallen op mensen zijn uiterst zeldzaam. De echte kracht van de slang ligt in haar rol bovenaan de voedselketen. Wanneer zulke roofdieren verdwijnen, verschuift het evenwicht van vissen, zoogdieren en vogels eronder, vaak op onvoorspelbare manieren.
De aanwezigheid van een grote, gezonde anaconda wijst erop dat rivieren nog voldoende prooidieren hebben, dat vegetatie jonge dieren nog beschutting biedt en dat seizoensoverstromingen min of meer verlopen zoals ze zouden moeten. Het verdwijnen van die predator zou een teken zijn dat er iets fundamenteel misgaat.
Belangrijke termen en concepten uitgelegd
Voor lezers die niet vertrouwd zijn met ecologisch jargon springen enkele woorden eruit.
- Toppredator: een dier dat helemaal bovenaan in de voedselketen staat, zonder regelmatige natuurlijke vijanden.
- Bioaccumulatie: het proces waarbij stoffen zoals lood zich sneller in het lichaam ophopen dan ze kunnen worden afgebroken of uitgescheiden.
- Zware metalen: elementen zoals lood en cadmium die organen kunnen beschadigen, hormonen kunnen verstoren en de vruchtbaarheid kunnen verminderen, zelfs bij lage doses.
In het Amazonegebied zijn deze concepten niet abstract. Ze bepalen of vis veilig is om te eten, of wildlife zich kan voortplanten, en hoe lang grote soorten zoals anaconda’s kunnen overleven naast industrie.
Wat er hierna zou kunnen gebeuren in de Amazone
Als de vervuiling blijft toenemen, kunnen toekomstige anaconda’s trager groeien, orgaanschade oplopen of moeite hebben om levensvatbare nakomelingen voort te brengen. Over tientallen jaren kan dat populaties uitdunnen, zelfs zonder zichtbare massasterfte.
Aan de andere kant kunnen strengere controles op oliewinning, betere opruiming van lekken en echte partnerschappen met inheemse gemeenschappen cruciale habitats stabiliseren. In dat scenario kunnen onderzoekers tijdens toekomstige expedities nog steeds reuzenslangen tegenkomen-niet als legendes uit een ander tijdperk, maar als levend bewijs dat riviersystemen functioneel kunnen blijven.
Voor natuurautoriteiten heeft de opsplitsing van Braziliaanse en Ecuadoraanse anaconda’s in aparte soorten praktische gevolgen. Elk vraagt nu om een eigen beoordeling voor beschermingsstatus, maatregelen en monitoring. Een gezonde Ecuadoraanse populatie kan niet langer dienen als vervanger voor een worstelende Braziliaanse.
Voor kijkers die uiteindelijk Will Smiths Amazone-aflevering bekijken, is het korte, gespannen moment met een anaconda van 7,5 meter meer dan een dramatische tv-scène. Het is een blik op een regenwoud op een kruispunt, waar één kolossale slang het verhaal van een volledig stroomgebied in haar schubben en bloed meedraagt.
Reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Laat een reactie achter